Sağlık sadece hasta olmamak değildir!

PROF. DR. ÖZLEM YILMAZ / Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi

Tıpta, bedenin iç dengesini anlatan güzel bir kavram var: Homeostaz.

Kalbiniz, damarlarınız, hormonlarınız, beyniniz, bağırsaklarınız, bağışıklık sisteminiz sürekli birbiriyle konuşuyor.

Siz farkında bile olmadan vücudunuz sıcaklığı, şekeri, tansiyonu, sıvıyı, enerjiyi ve binlerce biyolojik süreci belli sınırlar içinde tutmaya çalışıyor.

Sağlık biraz da bu orkestranın uyumudur.

Bir enstrüman hafifçe detone olduğunda konser hemen durmaz, ama dikkatli kulak fark eder.

Modern koruyucu tıpta tam iyilik hali ile klinik hastalık arasındaki bu gri bölgeyi anlamaya çalışan yaklaşımlardan biri ‘Suboptimal Health Status’, yani optimal olmayan sağlık durumu kavramı.

Bunu yeni bir hastalık adı gibi görmemek gerekiyor.

Her yorgunluğu hastalık, her çarpıntıyı kalp sorunu, her unutkanlığı demans, her şişkinliği ciddi bağırsak hastalığı sanmak insanı sağlıklı yapmaz; sağlık kaygısına sürükler.

Asıl mesele başka: Kendinizin normalini bilmek.

Bir önceki yıl rahatça çıktığınız merdivende bugün nefesiniz kesiliyorsa…

Eskiden 7 saat uyuyup dinç kalkarken artık dokuz saat sonra bile bitkinseniz…

Bağırsak düzeniniz belirgin biçimde değiştiyse…

Aylar boyunca geçmeyen bir yorgunluk başladıysa…

Eskiden olmayan bir çarpıntı, baş dönmesi veya zihinsel bulanıklık tekrarlıyorsa…

Bedeniniz size bir şey söylüyor olabilir.

Panik yapmayın, ama susturmayın da…

BEDENİN KÜÇÜK GÖSTERGE PANELİ

Aslında hepimizin önünde ücretsiz bir sağlık paneli var: Uyku, enerji, iştah, kilo, tansiyon, nabız, sindirim, hareket kapasitesi, zihinsel berraklık, ruh hali.

Bunların hiçbiri tek başına teşhis koymaz, ama zaman içindeki değişimleri önemlidir.

Özellikle tansiyon bunun çarpıcı örneği…

İnsan, “Tansiyonum yükselse hissederim” diye düşünüyor.

Oysa, yüksek tansiyon çoğu zaman belirgin bir şikayet vermeyebilir.

Bazen beden konuşmaz, ölçüm konuşur.

Bu nedenle bedenimizi dinlemek kadar, yaşımıza ve risk profilimize uygun kontrolleri yaptırmak da önemli.

SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN EN BÜYÜK İŞİ HASTALIK OLMAMALI

Modern tıp olağanüstü başarılar elde etti.

Kalp damarlarını açıyoruz, organ naklediyoruz, kanseri moleküler düzeyde hedefliyoruz, robotlarla ameliyat yapıyoruz.

Ama sağlık sistemlerinin ekonomik ve kurumsal ağırlığı hala büyük ölçüde hastalık ortaya çıktıktan sonra devreye giriyor.

Oysa, geleceğin sağlık sistemi yalnızca “Neren ağrıyor?” diye sormamalı.

“Seni hasta olmadan nasıl tutabiliriz?” sorusunu da sormalı.

Yapay zekâ, giyilebilir teknolojiler, sürekli glikoz ölçümü, akıllı saatler, genomik, biyo-belirteçler ve kişiselleştirilmiş tıp bu nedenle önemli.

Ancak, teknoloji tek başına yetmez.

İnsan kendi bedeninin sorumluluğunu da üstlenmeli. Doktor yılda birkaç saat sizinle olabilir.

Siz bedeninizle yılda 8 bin 760 saat birliktesiniz.

ÜÇ BASİT SORU

Ben bu uzun sağlık literatüründen kendime üç basit soru çıkarıyorum:

1. Neyim değişti?
2. Ne zamandır böyle?
3. Giderek kötüleşiyor mu?

Sonra da gerekiyorsa hekime gidin.

Çünkü bazı belirtilerde beklemek doğru değildir.

Ani göğüs baskısı veya ağrısı, ciddi nefes darlığı, soğuk terleme; yüzde ani kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma ya da görmede ani bozulma gibi belirtiler “Biraz yatayım geçer” kategorisine girmez. Acil değerlendirme gerekir.

Ama hayatın büyük bölümü bu dramatik anlardan oluşmuyor.

Asıl mesele günlük küçük tercihlerde:

• 1 saat daha uyumak, biraz daha yürümek.
• Sigara içmemek, alkolü sınırlamak.
• Kilo, tansiyon, kan şekerini ve kolesterolü gerektiğinde takip etmek.
• Daha az işlenmiş, daha dengeli beslenmek.
• Stresi hayatın değişmez kaderi saymamak.
• Ve belki en önemlisi, bedenimizin bize gönderdiği değişiklikleri küçümsememek.

Çünkü sağlık yalnızca hastane koridorlarında korunmuyor.

Yatak odasında, mutfakta, yürüdüğümüz sokakta, çalışma masasında ve her gün tekrar ettiğimiz küçük alışkanlıklarda korunuyor.

Servetimizi yönetiyoruz, evimizi sigortalıyoruz, otomobilimizi bakıma götürüyoruz, telefonumuzun pil sağlığını bile yüzde olarak takip ediyoruz.

Ama sahip olduğumuz bütün bunların mümkün kılan tek varlığa bazen en az dikkati gösteriyoruz: Kendi bedenimize.

Sağlık, hastalık ortaya çıktığında tamir edilecek bir makine değildir.

Hayat boyu yönetilmesi gereken en değerli varlığımızdır.

Bu yüzden bedeniniz fısıldarken dinleyin, ama her fısıltıdan da korkmayın.

Çünkü iyi sağlık, bedenin sesinden korkmak değil; hangi sesin gelip geçici, hangisinin gerçekten önemli olduğunu zamanında öğrenebilmektir.